QR ve soru ile yoklama alan bir derste, sınıftakiler soruyu dışarıdakilere haber verdi. 1.200 kişilik derste yüzden fazla öğrenci tespit edildi.
University of Illinois, Ekim 2025Arkadaşınız sizin yerinize yoklama veremez.
Öğrencinin kendi cihazında yüz doğrulama, sınıfa fiziksel bağlama ve ders içinde rastgele tekrar turları. Telefonu ödünç vermek, kartı vermek veya kodu paylaşmak işe yaramaz.
Yüz verisi telefonun güvenli donanımından hiçbir zaman çıkmaz. Sunucuya tek bir biyometrik alan bile gönderilmez.
Problem
Mevcut sistemler kişiyi değil, cihazı doğruluyor
Bu bir teori değil. Yoklama hilesi, belgelenmiş ve ölçeklenmiş bir olgu.
Öğrenci, devamsız arkadaşlarının clicker cihazlarını sınıfa getirip onlar adına cevaplayarak onur kuralını ihlalle suçlandı.
Dartmouth College, Ocak 2015Çalışanlar iş arkadaşlarının yüzlerini yazdırıp maske yaparak canlılık kontrolü olmayan yüz tanıma sistemini kandırdı.
Wenzhou, Çin, Aralık 2025Bir Türk üniversitesinin bilgi işlem daire başkanlığı, e-yoklamanın istismar edilebildiğini resmî duyuruyla kabul edip öğrencilerin elle sayılmasını önerdi.
Süleyman Demirel Üniversitesi, 2024-25Mimari
Dokuz katman, dokuz farklı soru
Hiçbir tek teknoloji kimlik, mevcudiyet ve süreklilik sorularının üçünü birden çözmüyor. Biz de tek bir teknolojiye güvenmiyoruz. Bir katmanın çökmesi diğerlerini geçersiz kılmaz — ve hiçbiri tek başına yeterli değildir.
Katman 1–6 · “Doğru kişi, doğru cihazda, şu anda mı?”
1
Hesap — doğru öğrenci hesabı mı?
Kurumsal kimlik, ders listesi eşleşmesi ve rıza kaydı. Kendi kendine kayıt yoktur: hesaplar her zaman kurum tarafından verilir.
En zayıf halka — tek başına hiçbir şey kanıtlamaz
2
Cihaz — kayıtlı fiziksel cihaz mı?
Donanıma bağlı, dışa aktarılamaz bir anahtar (StrongBox / Secure Enclave) ve cihaz bağlama geçmişi. Anahtar telefondan çıkarılamaz; kopyalanamaz.
Hesap paylaşımını ve klonlanmış istemciyi kapatır
3
Uygulama — gerçek ve değiştirilmemiş uygulama mı?
Play Integrity ve App Attest ile paket adı, imza sertifikası özeti ve önyükleme durumu kriptografik olarak doğrulanır. Yamalı bir APK'nın imzası tutmaz.
Uygulama yamalamayı ve emülatörü kapatır
4
Kimlik — telefonun önündeki doğru öğrenci mi?
Öğrenci kendi telefonunda 1:1 doğrulama yapar. Yüz şablonu yalnızca o telefonun güvenli donanımında durur ve oradan çıkarılamaz. Sınıf taraması yoktur; rıza vermemiş kimsenin şablonu üretilmez.
Telefon devrini, kart devrini ve basılı fotoğrafı kapatır
5
Taze fiziksel sinyal — o anki bileti görüyor mu?
Öğretmenin cihazı bir çapa görevi görür: Bluetooth ve ekranda animasyonlu karekod yoluyla 1,5 saniyede bir yenilenen, tahmin edilemez bir bilet yayınlar. Tazelik penceresi beş saniyedir.
Üçüncü bir kanal eklenir: sunucu, öğrencinin kayıtlı cihazına doğrudan, çapadan hiç geçmeyen tek kullanımlık bir soru gönderir. Üç kanal tek imzada birleşir.
Evden yoklama vermeyi ve öğretmen cihazının ele geçirilmesini kapatır
6
İnsan yedeği — öğretmen fiziksel olarak doğrulayabiliyor mu?
Her turda sistem birkaç öğrenciyi rastgele seçip öğretmene sorar: Ayşe Y. sınıfta mı? Öğretmen bakar ve teyit eder.
Röle saldırısını kapatan tek katman budur — o da olasılıksal olarak.
Bileti dışarı aktarma saldırısını caydırır
Katman 7–8 · Zamana yayılan örüntü
7
Süreklilik — ders boyunca sınıfta kaldı mı?
Yoklama tek bir ana bağlı değildir. Ders içinde, önceden bilinmeyen anlarda ikinci ve üçüncü tur yapılır. Katılım oranı hesaplanır; eşiği kurum kendisi belirler.
Yoklamayı verip çıkma hilesini kapatır
8
Zamansal risk — dönem boyunca örüntü tutarlı mı?
Aynı telefonun iki öğrenci adına imza üretmesi ya da iki dersliğin arasının imkânsız sürede kat edilmesi gibi örüntüler tek turda görünmez; ancak dönem boyunca görünür.
Bu skor karar vermez. Yapabileceği en sert şey, o derste öğretmenin öğrenciyi yüz yüze doğrulamasını istemektir. Kurallar elle yazılır — makine öğrenmesi kullanılmaz — ve konum verisi toplanmaz.
Tek turda görünmeyen, zamana yayılmış hileleri yakalar
Katman 9 · Yön tersine döner
9
Denetlenebilirlik — kayıt kaybolduysa öğrenci ispatlayabilir mi?
Her başarılı yoklamadan sonra öğrencinin telefonunda imzalı bir makbuz oluşur. Makbuzlar birbirine zincirlenir ve ders bitince tümünün imzalı bir özeti yayımlanır.
Böylece öğrenci, “yoklama verdim ama sistemde yok” durumunda kaydın kabul edildiğini kanıtlayabilir. Aradan bir kaydın sessizce silinmesi de tespit edilir.
Bu katman öğrenciyi sisteme karşı korur
Katman 1–6'nın altısı da sağlanabilir ve öğrenci hâlâ evde olabilir. Hiçbiri “telefon sınıfın içinde mi?” sorusunu kriptografik olarak cevaplamaz. Röle saldırısı tam burada durur.
Akış
Bir tur nasıl işliyor
Oturum açılır
Öğretmen dersi ve dersliği seçer. Oturum zamana, mekâna ve öğretmenin cihazına bağlanır; politika o an dondurulur.
Çapa yayına başlar
Bluetooth ve ekranda animasyonlu karekod. Bilet 1,5 saniyede bir yenilenir.
Öğrenciye bildirim ve sunucu sorusu
Telefon çapayı algılar ve doğrulama ister. Aynı anda sunucu, kayıtlı cihaza çapadan geçmeyen tek kullanımlık bir soru gönderir.
Yüz doğrulama
Ön kamera, canlılık kontrolü, cihazdaki şablonla eşleştirme. Görüntü işlem biter bitmez bellekten silinir.
Tek imza
Üç kanal donanım anahtarıyla tek bir imzada birleşir. Sunucuya biyometrik hiçbir alan gitmez.
Makbuz
Öğrencinin telefonunda imzalı makbuz oluşur: MAK-2026-0314-A7F3. Gelmezse itiraz yolu açıktır.
Nokta denetimi
Öğretmene rastgele birkaç isim sorulur, gözle teyit eder. Bir kısmı tamamen rastgele seçilir.
Rastgele tekrar
Ders içinde önceden bilinmeyen anlarda ikinci ve üçüncü tur.
Karşılaştırma
Özellik karşılaştırması
Türkiye ve dünyadan yaygın yoklama ürünleri. Doğrulayamadığımız iddialar soru işaretiyle, yalnızca satıcı pazarlamasına dayananlar pirinç rengiyle işaretlenmiştir.
| Ürün | Yöntem | Cihaz-üstü işleme | Canlılık tespiti |
Ders içi çoklu tur | Erken çıkış tespiti | Çevrim dışı |
ÖBS/LMS entegrasyonu | Öğrenci uygulaması | İtiraz akışı |
Denetim kanıtı | Fiyat |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Proliz e-Yoklama TR | QR + şifre + BLE | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ kendi OBS | ✓ | ? | temel log | Kurumsal |
| UBYS Mobil Yoklama TR | QR | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ kendi UBYS | ✓ | ? | temel log | Kurumsal |
| Cevizsoft E-Yoklama TR | BLE donanımı + şifre + QR | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ? | ✓ | ✓ | ? | ✓ | Kurumsal |
| Gir-in QR TR | Dinamik QR + konum | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | iddia | ✓ | ? | iddia | Gizli |
| Akıllı Yoklama TR | Cihaz-üstü yüz tanıma (1:N) | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ | PDF/CSV | Play Store |
| Hursoft FACE100 TR | Yüz + parmak izi terminali | ✓ | ? | ✗ kapı | ✓ giriş/çıkış | ✓ | ✓ | ✓ veli | ✗ | iddia | Donanım |
| İlkSMS e-Yoklama TR | Öğretmen mobil + tahta QR | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ e-Okul | ✗ | ✓ | panel | SMS paketi |
| Truein | Yüz tanıma (tablet/kiosk) | ? | iddia | ✗ | ✓ giriş/çıkış | ✓ | ✗ İK | ✗ | ✓ | ✓ | ~0,6 $/ay |
| Jibble | Yüz + selfie + NFC + PIN | ? | iddia | ✗ | ✓ | ✓ | ✗ İK | ✗ | ? | ✓ | Ücretsiz katman |
| ZKTeco uFace / SpeedFace | Yüz + parmak izi terminali | ✓ | ? | ✗ kapı | ✓ | ✓ | ✗ | ✗ | ✗ | cihaz logu | Donanım |
| Attendance Radar | BLE + manuel | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ Blackboard | ✓ | ? | zaman damgası | Ücretsiz / 99 $ |
| Top Hat Secure Attendance | Kod + SMS + konum + BLE | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ 5 LMS | ✓ | ? | ✗ | Öğrenci öder |
| iClicker | Tek tık + konum + kumanda | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ? | ✓ | ? | ✗ | Ücretsiz |
| Qwickly Attendance Plus | Yenilenen QR + PIN + WiFi | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ LTI | ✓ | ? | LMS kaydı | Kurumsal FTE |
| SEAtS ONE Attend | ? | ? | ? | ? | ? | ? | ✓ Microsoft | ✓ | vaka akışı | ✓ risk skoru | Kurumsal |
| Moodle Attendance | Dönen QR + şifre + IP kısıtı | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ Moodle | ✓ | öğretmen | ✓ IP + etiket | Ücretsiz |
| Canvas Roll Call | Manuel liste | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✓ Canvas | ✗ | ✗ | gradebook | Dahil |
| Yoklama (bu proje) | 1:1 yüz + üç kanal + çoklu tur | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ API + Moodle + LTI | ✓ | ✓ | ✓ makbuz | Akademik |
✓ doğrulandı · pirinç yalnızca satıcı iddiası, bağımsız doğrulama yok · ? doğrulanamadı · ✗ yok
Son satırdaki özellikler tasarlanmış ve büyük ölçüde uygulanmıştır; ancak yüz doğrulama motoru ve canlılık tespiti henüz ölçülmemiştir. Ayrıntı için Sistemin bugünkü durumu.
Mahremiyet
Mahremiyet bir özellik değil, mimarinin kendisi
KVKK'nın 2026/921 sayılı ilke kararı, devam takibi amacıyla biyometrik veri işlemeyi açık rıza olsa bile hukuka aykırı ilan etti. Sistemi bu kararı okuduktan sonra yeniden tasarladık.
Şablon cihazdan çıkmaz
Yüz şablonu telefonun güvenli donanımında üretilir ve saklanır. Sunucuda merkezî bir biyometrik veri havuzu yoktur — ihlal edilecek bir havuz da yoktur.
Sınıf taraması yok
Kamera sınıfı taramaz. Rıza vermemiş hiç kimsenin şablonu üretilmez. Avrupa Veri Koruma Kurulu, anlık üretilip silinen şablonları bile hukuka aykırı sayıyor.
Yüz doğrulama zorunlu değil
Rıza vermeyen öğrenci, aynı hızda ve ek adım olmadan yakınlık doğrulamasıyla yoklamaya katılır. Rıza tek dokunuşla geri alınır, şablon silinir.
Görüntü asla saklanmaz
Kameradan gelen kare, doğrulama biter bitmez bellekten silinir. Diske yazılmaz, ağa çıkmaz, yedeklenmez.
Duygu ve dikkat analizi yok
Yüzden duygu, dikkat veya katılım çıkarımı yapılmaz ve yapılmayacaktır. AB Yapay Zekâ Yasası bunu eğitim kurumlarında zaten yasaklıyor.
Risk skoru karar vermez
Devamsızlık gibi sonuçlar hiçbir zaman otomatik üretilmez. Yoklama sonucunu yazan yazılım bileşeninin risk kayıtlarına erişimi teknik olarak yoktur.
Konumunuz okunmaz
Uygulama konum izni istemez, GPS verisi toplamaz. “İmkânsız yer değişimi” tespiti telefonunuzdan değil, iki yoklama kaydının birbiriyle çelişmesinden çıkarılır.
Makbuz sizin elinizde
Her yoklamanız için imzalı bir makbuz telefonunuzda kalır ve dışa aktarabilirsiniz. Sistem hata yaparsa elinizde bağımsız bir delil olur.
Öğrenci itiraz edebilir
Yoklama sonucu anında öğrencinin telefonunda görünür ve itiraz edilebilir. İncelediğimiz 18 rakip üründen hiçbirinde yapılandırılmış itiraz akışı bulamadık.
Entegrasyon
Okulunuzun bilgi sistemiyle çalışır — şifrenizi istemeden
Öğretmenin bilgi sistemi şifresini saklayan ve tarayıcı otomasyonuyla veri çeken tasarımı reddettik. Bir ihlalde o şifreler açık metne dönerdi ve öğretmenlerin çoğu aynı şifreyi başka yerlerde de kullanıyor.
Herkese açık, varsayılan yol. Öğrenci listesi dosyadan aktarılır, yoklama sonucu dosyaya verilir. Hiçbir entegrasyon olmadan sistem tam işlevseldir.
Öğretmen kendi ÖBS oturumunu uygulama içinde açar; listeyi cihaz çeker. Sunucu ÖBS'ye hiç bağlanmaz, şifre sunucuya hiç gitmez.
Yalnızca izin listesindeki ülkelerde, yazılı kurumsal izinle ve öğretmen sözleşmesiyle açılır. Otomatik keşif yoktur: adresleri yönetici elle girer.
Kurumların implement edebileceği açık bir spesifikasyon. Yetkilendirme kurumdan gelir, iptal edilebilir ve denetlenebilir. Moodle mod_attendance ve LTI 1.3 de bu seviyededir.
Dürüstlük
Açıkça söylediğimiz sınırlar
Hiçbir yoklama sistemi kırılamaz değildir. Bunu iddia eden ürünlerden şüphelenin.
- Röle saldırısı tam çözülmedi. Sınıftaki bir arkadaş doğrulama biletini dışarıdakine aktarabilir. Bilet ömrünü beş saniyeye indirdik ve öğretmen nokta denetimiyle telafi ediyoruz — ama bunu “engellendi” diye sunmuyoruz.
- Üçüncü kanal röleyi çözmez. Sunucunun gönderdiği soru, evdeki öğrencinin telefonuna da ulaşır. Kazandığımız şey, öğretmenin cihazı ele geçirilse bile geçerli kanıt üretilememesi — rölenin kendisi değil.
- Tek yumurta ikizlerini ayıramayız. Hiçbir yüz tanıma sistemi ayıramıyor; NIST bunu açıkça belirtiyor. Kardeş ilişkisi işaretlenebilir ve nokta denetiminde ağırlıklandırılır.
- Ele geçirilmiş cihazda istemci doğrulaması mutlak değildir. Donanım anahtar attestation'ı ve uygulama bütünlüğü kontrolü kullanıyoruz; başarısız olursa sistem “var” demez, güvenilmeyen kanalı kapatıp öğretmen onaylı yola yönlendirir.
- Uyumlu bir telefon gerekiyor. Kurulumda cihaz yeterlilik testi yapılır. Telefonu olmayan veya uygun olmayan öğrenci, öğretmen onaylı manuel yolla yoklamaya katılır — hiçbir öğrenci dışlanmaz.
- Risk motoru yanılabilir ve bunu biliyoruz. Hile nadir olduğu için, istatistiğin kendisi gereği işaretlerin çoğunluğu yanlış çıkar. Bu yüzden hiçbir işaret tek başına bir sonuç doğurmaz, her aksiyon insan teyidiyle biter ve her işarete itiraz edilebilir. Ağırlıkların hiçbiri henüz sahada ölçülmemiştir; motor ölçüm tamamlanana kadar hiçbir aksiyon almadan çalışacaktır.
- Yüz doğrulama motoru henüz ölçülmedi. Doğruluk, canlılık tespiti ve donanım attestation'ı Faz 0 ölçüm planında tanımlıdır ama henüz çalıştırılmamıştır. Ölçüm olumsuz çıkarsa mimari yeniden değerlendirilir.
- Rakiplerin önde olduğu yerler var. Yerli ÖBS'ler yoklamayı kendi sistemlerinin içinde sunuyor; Moodle'ın eklentisi ücretsiz; bazı rakipler yoklamayı öğrenci başarı analitiğine bağlamış durumda. Bunlar gerçek dezavantajlar.